طب الصادق عليه السلام(تغذيه و خوراكى ها در فرهنگ طب الصادق )
دكتر محمد دريايى
- ۹ -
الكافى - به نقل از مفضّل بن عمر، درباره امام صادق (ع) -: نزد ايشان از سيب ، ياد كردند. فرمود: ((ما خاندان ، جز به آب سردى كه بر بدن ما ريخته مى شود و جز به خوردن سيب ، درمان نمى كنيم )).تَلبينهامام صادق عليه السلام : ((اگر چيزى وجود داشت كه انسان را در برابر مرگ ، سود مى بخشيد، تلبينه سود مى بخشيد)). پرسيده شد: تلبينه چيست ؟فرمود: ((شورباى فراهم آمده با شير. شورباى فراهم آمده با شير)) و اين را سه بار تكرار كرد.امام صادق عليه السلام : تلبينه ، غم را از دل غمگين مى زدايد، همچنان كه انگشتان عرق را از پيشانى كنار مى زنند.خواص خرماالكافى - به نقل از ابوعمرو، از مردى ، از امام صادق (ع) -: ((بهترين خرماى شما، خرماى بَرنى است . دردها را مى برد و خود، بيمارى نمى زايد، خستگى را مى زدايد و زيانى در بر ندارد، بلغم را از ميان مى برد و با هر خرمايى ، سازگار است )).در روايتى ديگر است كه فرمود: (( (غذا را) گوارا و سبك مى كند، خستگى را مى برد، سير مى كند)).امام صادق عليه السلام : هيئت بنى عبدالقيس بر پيامبر خدا وارد شدند. پس ، ظرف خرمايى بافته از شاخه هاى خرما پيش روى ايشان نهادند. پيامبر خدا پرسيد: ((صدقه است ، يا هديه ؟)). گفتند: هديه است .پيامبر (ص) فرمود: ((اين خرما از كدام نوع است ؟)).گفتند: اى پيامبر خدا ! از خرماى برنى است .فرمود: ((اين ، جبرئيل است . به من خبر مى دهد كه در اين خرمايتان ، نُه ويژگى است : شيطان را به ديوانگى مى افكند؛ پشت را قوى مى كند؛ بر توان آميزش مى افزايد؛ بينايى و شنوايى را افزون مى سازد؛ انسان را به خدا نزديك تر مى كند؛ انسان را از شيطان ، دور مى سازد؛ غذا را هضم مى كند؛ درد را مى برد و دهان را خوشبو مى نمايد)).دعائم الاسلام : درباره ى امام صادق (ع) نقل شده كه يكى از يارانش نزد ايشان غذايى خورد. چون سفره ى غذا را بر چيدند، امام (ع) گفت : ((اى كنيزك ! آنچه دارى ، بياور)). او نيز خرما آورد.آن مرد گفت : قربانت شوم ! اكنون ، هنگام ميوه (ى سردرختى ) و انگور است ! و آن هنگام ، تابستان بود.فرمود: ((بخور، كه اين از خوى پيامبر خداست . پيامبر خدا فرمود: در خرماى عَجوه ، نه بيمارى اى هست و نه عارضه اى )).بهترين افطارى و سحرىامام صادق عليه السلام : بهترين سحرى هاى شما، قاووت (قاووت گندم يا جو) و خرماست .خواص خرما براى زنان باردار و تازه زاامام صادق عليه السلام : به زنان خود در دوران زايمان ، خرماى بَرنى بدهيد تا فرزندان خويش را زيبا سازيد.امام صادق عليه السلام : به زنان خود در دوران زايمان ، خرماى بَرنى بدهيد تا فرزندانتان بردبار شوند.خوردن خرما با خيارامام صادق عليه السلام : پيامبر خدا، خرماى تازه همراه با خيار مى خورد.سيرامام صادق عليه السلام : پيامبر خدا فرمود: ((هر كس اين سبزى را خورد، به مسجد ما نزديك نشود))؛ امّا نفرمود: اين ، حرام است .خواص پنيرامام صادق عليه السلام : چه نيكو لقمه اى است پنير! دهان را تر و تازه مى كند، بوى دهان را خوش مى سازد، غذاى پيشين را هضم مى كند و براى پس از خود، اشتها آور است . هر كس آن را سر هر ماه بخورد، نزديك است كه هيچ حاجت او بى پاسخ نمانَد.امام صادق عليه السلام : پنير، چه نيكو لقمه اى است ! نوشيدنِ انسان را خوش بو مى سازد، آنچه را پيش از آن هست ، هضم مى كند و آنچه را پس از آن باشد، دوست داشتنى مى سازد.امام صادق عليه السلام : پنير، غذاهاى پيش از خود را گوارش مى دهد و براى پس از خود، اشتها مى آورد.سودمندى خوردن پنير با گردوامام صادق عليه السلام : گردو و پنير، چون با هم يك جا جمع شوند، درمان اند؛ اما اگر از هم جدا باشند، درد مى شوند.امام صادق عليه السلام : گردو و پنير، چون با هم يك جا جمع شوند، در هر يك از آنها درمان است ؛ اما اگر از هم جدا شوند، در هر يك از آنها درد است .امام صادق عليه السلام : اگر كه پنير براى هر چيزى زيانبار است و هيچ سودى ندارد، شِكر براى هر چيزى سودمند است و براى هيچ چيز، زيانى ندارد.الكافى - به نقل از محمد بن فضل نيشابورى ، از يكى از مردانش -: مردى درباره ى از امام صادق (ع) پرسيد.فرمود: ((دردى است . درمانى هم در آن نيست )).چون شامگاهان فرا رسيد، همان مرد بر امام صادق (ع) وارد شد و نگاه خود را به پنيرى كه بر سفره بود، افكند و پرسيد: قربانت شوم ! صبحگاهان ، از تو درباره ى پنير پرسيدم و به من گفتى : آن ، دردى است و درمانى در آن نيست ؛ امّا اكنون ، آن را بر سفره مى بينم !؟فرمود: ((پنير، صبحگاهان ، زيانبار و شامگاهان ، سودمند است و آب كمر را افزون مى سازد)).تره تيزكدر نكوهش تره تيزك امام صادق عليه السلام : سهم بنى اميه از سبزى ها، تره تيزك است .در نهى از خوردن تره تيزك به هنگام شب امام صادق عليه السلام : خوردن تره تيزك در هنگام شب ، پيسى مى آورد.امام صادق عليه السلام : هر كس شبانگاه تره تيزك بخورد، رگ جذام ، از بينى وى بر آن يورش مى آورد و آن شب را شب خونريزى مى كند.امام صادق عليه السلام : هيچ كس پس از گزاردن نماز عشا، درون را از تره تيزك پر نمى كند و بر آن نمى خوابد، مگر اين كه جان وى او را به سوى جذام مى كشاند.اخبارى كه احاديث پيشين را رد مى كندالكافى - به نقل از نصير (خدمتكار امام صادق (ع))، از موفَّق (خدمتكار امام كاظم (ع))-: آقاى من ، امام كاظم (ع) چون به خريدن سبزى فرمان مى داد، مى فرمود: از آن و همچنين از تره تيزك ، فراوان تهيّه شود)). آنها را براى ايشان مى خريدند و ايشان مى فرمود: ((چه قدر سبك خِردَند برخى از مردم ، كه مى گويند تره تيزك ، در يكى از دره هاى جهنم مى رويد، در حالى كه خداوند مى فرمايد: ((هيزم آن ، مردمان و سنگ هايند)). پس چگونه آن جا سبزى مى رويد؟))زردكامام صادق عليه السلام : زردك ، مايه ايمنى از قولنج و بواسير است و توان نزديكى را تقويت مى كند.امام صادق عليه السلام : خوردن زردك ، كليه ها را گرم مى كند و آلت را راست مى گرداند.مكارم الاخلاق - به نقل از داود بن فرقد -: بر امام صادق (ع) وارد شدم ، در حالى كه قدرى زردك نزد ايشان بود. امام (ع) زردكى به من داد و فرمود: ((بخور)).گفتم : من دندان آسياب ندارم .فرمود: ((آيا كنيز ندارى ؟)).گفتم : چرا.فرمود: ((به او بگو آن را برايت آب پز كند. سپس آن را بخور؛ چرا كه كليه ها را گرم مى كند و آلت را راست مى گرداند)).هزار اِسپندامام صادق (ع) - در پاسخ پرسشى درباره ى هزار اسپند و كُندُر - : امّا هزار اسپند، هيچ ريشه اى از آن در زمين فرو نمى رود و هيچ شاخه اى از آن به آسمان بلند نمى شود، مگر اين كه خداوند (عز و جل ) فرشته اى را بر آن مى گمارد، تا آن هنگام كه خشك مى شود يا به سرنوشتى ديگر در مى آيد.شيطان نيز از خانه اى كه در آن ، هزار اسپند است ، هفتاد خانه دور مى شود. و آن ، شفاى هفتاد بيمارى است كه كمترين آنها، جذام است . پس از آن غفلت نورزيد.نخودامام صادق (ع) - هنگامى كه نزد ايشان از نخود نام بردند- : براى دردكمر، سودمند است .خواص نانامام صادق عليه السلام : تن ، بر نان ، استوار شده است .خواص نان جوامام صادق عليه السلام : اگر خداوند در چيزى بيش از جو بهبود دهندگى مى ديد، آن را خوراك پيامبران قرار مى داد.امام صادق عليه السلام : به كسى كه شكم درد دارد، نان برنج بدهيد؛ چرا كه چيزى سودمندتر از آن ، به شكم چنين بيمارى در نيامده است . آن معده را پاك مى كند و درد را به كلى از بدن بيرون مى كشد.امام صادق عليه السلام : تنها نان برنج است كه از صبح تا شب در درون انسان مى مانَد.كاهوامام صادق عليه السلام : بر شما باد كاهو، چرا كه خون را تصفيه مى كند.خواص سركهامام صادق عليه السلام : سركه ، تلخه را فرو مى نشاند، قلب را زنده مى سازد، كِرم هاى شكم را مى كُشد و دهان را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : سركه ، نيكو خورشى است . تلخه را مى شكند، قلب را زنده مى سازد، لثه را استحكام مى بخشد و جنبندگان شكم را مى كُشد.سركه ى شراب ، سركه اى است كه از شراب انگور حاصل مى آيد، چرا كه آن را غالبا به همين نام ((شراب )) مى خوانند.امام صادق عليه السلام : سركه ، عقل را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : سركه ، دل را روشن مى كند.امام صادق عليه السلام : خورش ساختن سركه ، شهوت زنا را ريشه كن مى كند.خواص سركه شرابامام صادق (ع) - هنگامى كه نزد ايشان از سركه ى شراب ياد شد - : آن ، جنبندگان شكم را مى كُشد و دهان را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : سركه ى شراب ، لثه را تقويت مى كند، جنبندگان شكم را مى كُشد و عقل را استحكام مى بخشد.(سركه ى شراب ، سركه اى است كه از شراب انگور حاصل مى شود، چرا كه آن را غالبا به همين نام ((شراب )) مى خوانند).آغاز كردن غذا با سركهامام صادق عليه السلام : ما (غذا را) با سركه آغاز مى كنيم ، چنان كه شما با نمك آغاز مى كنيد؛ چرا كه سركه عقل را استحكام مى بخشد.انارمِهتر ميوه هاامام صادق عليه السلام : ميوه ، صدوبيست گونه است و مهتر همه آنها، انار است .امام صادق عليه السلام : چهار چيز، طبع را اعتدال مى بخشد: انار، خرماى نارس ‍ پخته شده ، بنفشه ، و كاسنى .امام صادق عليه السلام : هر كس در هنگام خفتن ، يك انار بخورد، تا صبح ، جانش در امان است .امام صادق عليه السلام : بر شما باد انار، چرا كه هيچ گرسنه اى آن را نمى خورد، مگر اين كه وى را بسنده است و هيچ سيرى آن را نمى خورد، مگر اين كه غذا را بر وى گوارا مى سازد.امام صادق عليه السلام : هر كس انار بخورد، انار، شيطانِ وسوسه را از او دور مى سازد.امام صادق عليه السلام : هر كس يك دانه از انار را بخورد، آن يك دانه ، شيطانِ وسوسه را تا چهل روز، بيمار (زمينگير) مى سازد.مكارم الاخلاق - به نقل از زيد شحّام -: نزد امام صادق (ع) بودم كه حجامتگرى را طلبيد. پس به او گفت : ((ابزارهاى حجامت خود را بشوى و بياويز)) و آن گاه انارى طلبيد و خورد.چون حجامت را نيز به پايان برد، انارى ديگر طلبيد و خورد و فرمود: ((اين كار، تلخه را فرو مى نشانَد)).الكافى - به نقل از يزيد بن عبدالملك نوفلى -: بر امام صادق (ع) وارد شدم ، در حالى كه انارى در دست داشت . فرمود: ((اى مُعتّب ! يك انار هم به اين مرد بده ؛ چرا كه در (خوردن ) هيچ چيز، كسى با من شريك نشده است كه برايم ناخوشايندتر از شريك شدن در (خوردن ) انار باشد)).سپس ، حجامت كرد و به من فرمود كه حجامت كنم . من هم حجامت كردم . آن گاه ، انارى ديگر خواست و پس از آن فرمود: اى يزيد! هر مؤ منى كه انار بخورد و آن را تمام كند، خداوند (عزوجل ) تا چهل پگاه ، شيطان را از (آسيب رسانى به ) فروغ دل او دور مى سازد؛ و هر كس دو انار بخورد. خداوند(عزوجل ) تا يك سال ، شيطان را از (آسيب رسانى به ) فروغ دل او دور مى سازد و هر كس خداوند، شيطان را براى يك سال از (آسيب رساندن به ) فروغ دل او دور سازد، گناه نمى كند و هر كس گناه نكند، به بهشت در مى آيد)).خواص انار شيرينامام صادق عليه السلام : بر شما باد انار شيرين . آن را بخوريد؛ چرا كه هيچ دانه اى از آن به معده مؤ منى در نمى آيد، مگر اين كه بيمارى اى از آن ريشه كن مى كند و شيطانِ وسوسه را از او دور مى سازد.الكافى - به نقل از وليد بن صبيح -: امام صادق (ع) از انار شيرين ياد كرد و فرمود: ((ترش و شيرين در شكم ، سازگارتر است )).امام صادق عليه السلام : انار را با پيه آن بخوريد؛ چرا كه معده را مى پالايد و ذهن را افزون مى كند.خواص مويزامام صادق عليه السلام : مويز، اعصاب را استحكام مى بخشد، خستگى را مى برد و دل را شادى و سرور مى دهد. اگر قحطى اى به شما رسيد، با مشغول داشتن خويش به مويز، خود را سير كنيد.خواص خوردن بيست و يك دانه ى مويزامام صادق عليه السلام : هر كس به خوردن بيست و يك دانه مويزِ سرخ عادت كند، به بيمارى اى جز بيمارى مرگ مبتلا نمى شود.خواص زيتونامام صادق عليه السلام : زيتون ، آب = (منى ) را افزون مى سازد.الكافى - به نقل از اسحاق بن محمد زراع بصرى ، درباره ى مردى -: نزد امام صادق (ع) از زيتون ، سخن به ميان آورديم . آن مرد گفت : بادها را به بدن در مى آورد.امام (ع) فرمود: ((نه ؛ بلكه بادها را مى راند)).الكافى - به نقل از اسحاق بن عمار يا كسى ديگر -: به امام صادق (ع) گفتم : آنان مى گويند كه زيتون ، بادها را بر مى انگيزد.فرمود: ((زيتون ، بادها را مى راند)).امام صادق عليه السلام : خوردن قاووت گندم با روغن زيتون ، گوشت مى روياند، استخوان را استحكام مى بخشد، پوست را نازك مى كند و بر توان جنسى مى افزايد.امام صادق عليه السلام : اگر از بدن كسى از شما، جوش يا دُمَلى بيرون زد، آن را ببندد و با روغن زيتون يا روغن حيوانى ، درمان كند.آويشنمكارم الاخلاق : امام صادق (ع) فرمود: ((چهار چيز، چشم را جلا مى دهد، سودمند است و هيچ زيانى ندارد)).درباره ى آنها از امام پرسيدند.فرمود: ((آويشن و نمك ، وقتى با هم باشند، و انيسون و گردو، وقتى با هم باشند)).به ايشان گفتند: اين چهار چيز، وقتى با هم باشند، به چه كار مى آيند؟فرمود: ((انيسون و گردو، (چون در بر هم قرار گيرند،) بواسير را مى سوزانند، باد را دور مى كنند، رنگ پوست را زيبا مى سازند، معده را سختى (مقاومت ) مى دهند و كليه ها را گرم مى كنند.اما آويشن و نمك ، (چون در برابر هم قرار گيرند،) بادها را از دل برون مى رانند، انسدادها را مى گشايند، بلغم را مى سوزانند، آب (منى ) را زياد مى گردانند، بوى دهان را خوش مى سازنند، معده را نرمى مى دهند، بوهاى بد را از دهان مى برند و آلت را سفتى مى بخشند)).مشككامام صادق عليه السلام : مشكك را به لابه لاى دندان خويش در آوريد؛ چرا كه دهان را خوش بو مى كند و بر توان همبسترى مى افزايد.امام صادق عليه السلام : زبير، در حالى كه بِه در دست داشت ، بر پيامبر (ص) وارد شد. پيامبر (ص) از او پرسيد: ((اى زبير! اين چيست كه در دست توست )) ؟ گفت : اى پيامبر خدا! اين يك بِه است .فرمود ((اى زبير! بِه بخور؛ چرا كه داراى سه ويژگى است )).پرسيد: اى پيامبر خدا! آن ويژگى ها چيست ؟فرمود: ((قلب را آسايش و آرامش مى دهد، بخيل را گشاده دستى مى دهد و ترسو را دلير مى كند)).امام صادق عليه السلام : جعفر بن ابى طالب ، نزد پيامبر (ص) بود. براى پيامبر (ص) يك بِه ، هديه آوردند. پيامبر (ص) قطعه اى از آن را بريد و به جعفر داد. جعفر، از خوردنش خوددارى ورزيد. فرمود: ((بگير و بخور؛ چرا كه قلب را هشيارى مى دهد و ترسو را دلير مى كند)).طب الائمه (عليهم السلام ) - به نقل از طلحة بن زيد - : امام صادق (ع) فرمود: ((در بِه ، ويژگى اى است كه در ديگر ميوه ها نيست )).فرمود: ((ترسو را دلير مى كند. به خداوند سوگند، اين ، از دانش پيامبران - كه درودهاى خداوند بر تمامى آنان باد - است )).امام صادق عليه السلام : بِه اندوه اندوهگين را از ميان مى برد، چنان كه دست ، عرق پيشانى را مى برد.طب الائمه (عليهم السلام ) - به نقل از طلحة بن زيد - از امام صادق (ع) درباره ى حجامت در روز شنبه پرسيدم .فرمود: ((سستى مى آورد)).گفتم : اصلا بيمارى من ، از ضعف و كم قوّتى من است .فرمود: ((در اين صورت ، بِه شيرين را با دانه اش بخور؛ زيرا ضعف را از بين مى برد و معده را خوش بو مى كند و آن را پاك مى گرداند)).امام صادق عليه السلام : خوردن بِه ، مايه توان قلب و بيدارى دل است و ترسو را دلير مى كند.فايده هاى ناشتا خوردن بِهامام صادق عليه السلام : هر كس ناشتا يك بِه بخورد، نطفه اش پاكيزه مى شود و فرزندش نيكو مى گردد.خواص بِه براى زن باردارامام صادق (ع) - هنگامى كه به پسر بچه اى زيبا نگريست -: بايد پدر اين پسر، بِه خور باشد.خواص شكرالكافى - به نقل از يحيى بن بشير نَتال -: امام صادق (ع) از پدرم پرسيد: ((اى بشير! با چه چيز بيمارانتان را درمان مى كنيد؟)).پدرم گفت : با اين داروهاى تلخ .امام (ع) به وى فرمود: ((نه ! اگر كسى از شما بيمار شد، قدرى شِكر سفيد بردار، آن را بساى . آب سرد بر رويش بريز و آن را به بيمار بخوران ؛ چرا كه آن در دارويى تلخ ، درمان نهاده ، بر اين هم تواناست كه درمان را در شكرينه قرار دهد)).الكافى - به نقل از ابراهيم جُعفى - : بر امام صادق (ع) وارد شدم . پرسيد: ((چرا تو را رنگ پريده مى بينم ؟)).گقتم : تب رِبع دارم .فرمود، ((چه چيز، تو را از خجسته ى پاك ، باز مى دارد؟ شكر را بساى و سپس در آب حل كن و آن را ناشتا و همچنين در شامگاهان بخور)).اين كار را انجام دادم و از آن پس ، به اين حالت ، گرفتار نيامدم .الكافى - به نقل از حسن بن على بن نعمان ، از يكى از هم مسلكان ما -: نزد امام صادق (ع) از درد، اظهار ناراحتى كردم .به من فرمود: ((چون به بستر رفتى ، دو شِكر پاره بخور)).اين كار را انجام دادم و بهبود يافتم .الكافى - به نقل از ابن عُمَير، در حديثى كه سند آن را به معصوم رسانده است - : مردى نزد امام صادق (ع) از وبا اظهار ناراحتى كرد.امام (ع) از او پرسيد: ((با پاكِ خجسته چگونه اى ؟)).(من ) گفتم : پاكِ خجسته چيست ؟فرمود: ((اين (شِكر ) سليمانى شما)).امام صادق عليه السلام : همچنين فرمود: ((نخستين كسى كه شكر ساخت ، سليمان بن داوود بود)).شلغمامام صادق عليه السلام : بر شما باد شلغم . آن را بخوريد و پيوسته خوردنش را استمرار بخشيد و آن را از همه كس ، جز آنان كه اهلش هستند، پنهان بداريد؛ زيرا هيچ كس نيست كه در او رگى از جذام نباشد. اين رگ را با شلغم بسوزانيد.امام صادق عليه السلام : هيچ كس نيست كه در او ريشه اى از جذام نباشد. اين ريشه را با شلغم بسوزانيد.امام صادق عليه السلام : هيچ كس نيست ، مگر اين كه در او رگى از جذام وجود دارد. شلغم را در فصل آن بخوريد تا اين رگ را از شما ببَرد.امام صادق عليه السلام : هيچ كس نيست ، مگر اين كه در او رگى از جذام وجود دارد. شلغم ، اين رگ را مى سوزاند. شلغم را در فصل آن بخوريد تا هر دردى را از شما ببَرد.چغندرامام صادق عليه السلام : خوردن چغندر، در برابر جذام ايمنى مى دهد.امام صادق عليه السلام : خداوند، جذام را از ميان يهوديان برداشت ، بدان سبب كه چغندر مى خوردند.روغن حيوانىمكروه بودن روغن حيوانى براى پيرانامام صادق عليه السلام : روغن حيوانى ، چيزى است كه همانند آن ، به بدن درنيامده است ؛ امّا من آن را براى پير، ناخوشايند مى دانم .امام صادق عليه السلام : روغن حيوانى ، چه نيكو خورشى است ؛ امّا من آن را براى پير، ناخوشايند مى دانم .امام صادق عليه السلام : مَرد، هر گاه به پنجاه سالگى رسيد، مبادا در حالى كه در درون او چيزى از روغن است ، شب را به بستر رود.امام صادق (ع) - در ضمن سخن خود با پيرى از مردمان عراق - : از روغن حيوانى ، حذر كن ؛ چرا كه با پير سازگارى ندارد.سَناامام صادق عليه السلام : اگر مردم از آنچه در گياه سَنا هست ، آگاهى داشتند، هر مثقالِ آن را با دو مثقال طلا به چنگ مى آورند. زنهار كه اين گياه ، مايه ى ايمنى از: بهك ، پيسى ، جذام ، ديوانگى ، سست اندامى و كژْدهانى است .خواص قاووتامام صادق عليه السلام : قاووت ، گوشت مى روياند و استخوان را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : به كودكانتان در خردسالى شان قاووت بدهيد؛ چرا كه اين گوشت مى روياند و استخوان را استحكام مى بخشد.المحاسن - به نقل از بكر بن محمد آزادى -: عَيثَمه ، در حالى كه پسر خويش را به همراه داشت - و گمانم نام او محمد بود - بر امام صادق (ع) وارد شد.امام صادق (ع) به او فرمود: ((چرا مى بينم تن فرزندت ، نحيف است ؟)). گفت : او بيمار است .امام به او فرمود: به او قاووت (مانند هريره گندم ، جو و...) بده زيرا اين معجون قاووت گوشت مى روياند و استخوان را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : به كودكانتان در خردسالى شان قاووت بدهيد؛ چرا كه گوشت مى روياند و استخوان را استحكام مى بخشد.امام صادق عليه السلام : هر كس چهل روز قاووت بخورد، بازوانش پُرتوان مى شود.امام صادق عليه السلام : خوردن قاووت با روغن زيتون ، گوشت مى روياند، استخوان را استحكام مى بخشد، پوشت را نازك مى كند و بر توان جنسى مى افزايد.امام صادق عليه السلام : درون تب دار را از قاووت ، پُر كنيد. سه بار در آب شسته شود و آن گاه به او خورانده شود.امام صادق عليه السلام : قاووت ، صفرا را از تن ، و بلغم را از معده ، كاملا جدا مى كند و هفتاد گونه بلا را دور مى سازد.خواص برخى از انواع قاووتالكافى - به نقل از سيف تمّار -: يكى از همراهانمان در مكه به بيمارى بَرسام ، مبتلا شد. من به حضور امام صادق (ع) رفتم و او را آگاهاندم .به من فرمود: ((قاووت جو به او بخوران ؛ چرا كه به خواست خداوند، بهبود خواهد يافت . آن ، غذايى در درون تن بيمار است )).ما جز دو روز (يا دوبار) به او قاووت نداديم ، مگر اين كه همراه ما، بهبود يافت .قاووت عدس الكافى - به نقل از محمد بن موسى ، در حديثى كه سَند آن را به امام صادق (ع) رسانده است : امام صادق (ع) فرمود: ((قاووت عدس ، تشنگى را از ميان مى برد، معده را تقويت مى كند، درمان هفتاد درد در آن است ، صفرا را خاموش مى كند و درون را سردى مى بخشد)).ايشان ، چون سفر مى كرد، از اين قاووت ، جدايى نداشت و چون در كسى از خدمتگزارانش خون به جوش مى آمد، به وى مى فرمود: ((از قاووت عدس ‍ بخور؛ چرا كه جوش آمدگى خون را فرو مى نشاند و حرارت را خاموش ‍ مى كند)).قاووت برنجالسرائر: روايت شده كه يكى از اصحاب امام صادق (ع) از شكم رَوى اش نزد ايشان اظهار ناراحتى كرد. امام (ع) به او فرمود كه قدرى قاووت آبكى برنج برگيرد و بياشامد.او اين كار را انجام داد و بهبود يافت .
طب الصادق عليه السلام(تغذيه و خوراكى ها در فرهنگ طب الصادق )
دكتر محمد دريايى
- ۱۰ -
دعائم الاسلام : درباره ى امام صادق (ع) نقل شده كه يكى از يارانش از شكم رَوش (بيرون رَوى )، نزد ايشان اظهار ناراحتى كرد. امام (ع) به او فرمود: كه قاووتى از برنج بر گيرد و بياشامد.او اين كار را كرد و شكمش بست .همچنين فرمود: ((من دو سال يا بيشتر بيمار شدم . پس خداوند، استفاده از برنج را به من الهام كرد. گفتم تا آن را آوردند، شستند، خشك كردند، سپس ‍ روى آتش گرفتند و آن گاه آرد كردند. قدرى از آن را قاووت و قدرى را شوربا كردم و از آن بهره جستم و بهبود يافتم )).پالوده سيب امام صادق عليه السلام : براى مسموميّت ، دارويى سودمندتر از پالوده ى سيب ، سراغ ندارم .الكافى - به نقل از ابن بُكَير - : سالى در مدينه به خون دماغ مبتلا شدم . يارانمان از امام صادق (ع) درباره ى چيزى كه مانع خونريزى بينى شود، پرسيدند به آنان فرمود: ((به او پالوده ى سيب بدهيد)).آنان به من از اين پالوده خوراندند و خونريزى بينى ام قطع شد.خواص قاووت خشكامام صادق عليه السلام : (خوردنِ) سه كف دست ، قاووت خشك در حالت ناشتا، بلغم و تلخه را خشك مى كند، تا جايى كه تقريبا چيزى را از آن بر جاى نمى گذارد.امام صادق عليه السلام : قاووت خشك ، چون ناشتا خورده شود، حرارت را خاموش مى كند و تلخه را فرو مى نشاند؛ امّا چون به روغن در آميخته و خورده شود، اين اثر را ندارد.پيهامام صادق عليه السلام : هر كس يك لقمه پيه بخورد، آن لقمه هم اندازه ى خويش ، بيمارى را از بدن بيرون مى برد.طب الائمه (عليهم السلام ) - به نقل از يونس بن يعقوب - : هنگامى كه امام صادق (ع) بيمار بود و اسهال خونى داشت و او را خدمت مى گزاردم ، به من فرمود: ((اى يونس ! چه بى خبرى ! مگر نمى دانى به من درباره ى بيمارى ، الهام شد كه برنج بخورم و من نيز گفتم ؛ پس آن را فراهم آوردند، شستند، خشك كردند، سپس در آب پختند، آن گاه نرم ساييدند و پختند و آن را با پيه خوردم و خداوند با همان ، درد و بيمارى را از من برد؟)).المحاسن : از امام صادق (ع) درباره ى سخن پيامبر (ص) كه فرموده بود: ((هر كس ‍ لقمه اى از پيه بخورد، آن لقمه هم اندازه خود، بيمارى را از بدن برون مى راند)) پرسيدند: مقصود چيست ؟ايشان فرمود: ((مقصود پيه گاو است )).الكافى - به نقل از زُراره - از امام صادق (ع) پرسيدم : فدايت شوم ! آن پيه كه هم اندازه خود، بيمارى را از بدن بيرون مى برد، چيست ؟فرمود: ((پيه گاو است . اى زراره ! هيچ كس پيش از تو، در اين باره از من نپرسيده بود)).الكافى - به نقل از محمد بن فيض - نزد امام صادق (ع) بودم كه مردى آمد و به ايشان گفت : دخترم از بيمارى شكم رَوش ، تكيده لاغر گشته است .امام صادق عليه السلام : فرمود: ((چه چيزى تو را از پُلوى چرب ، باز مى دارد؟ چهار يا پنج تكه سنگ بردار و در كنار آتش بگذار. برنج را در ديگى قرار بده و خوب بپز و مقدارى چربى تازه ى قلوه گاه ، در ظرفى بريز و از آن سنگ هاى داغ شده ، در آن قرار بده و ظرف ديگرى را بر روى آن بگذار و خوب بر هم زن و مواظب باش بخار آن ، خارج نشود. هنگامى كه روغن ذوب شد و برنج هم خوب پخته شد، روغن آب شده را در برنج بريز و به بيمار (دخترت ) بخوران )).عدسامام صادق عليه السلام : در حالى كه پيامبر خدا در جاى نماز خويش نشسته بود، مردى از انصار به نام عبدالله بن تَيَّهان نزد ايشان آمد و گفت : اى پيامبر خدا! من بسيار در محضر تو مى نشينم و بسيار از تو مى شنودم ؛ امّا نه دلم نازك مى شود و نه اشكم فرو مى ريزد.پيامبر (ص) به او فرمود: ((اى پسر تَيَّهان ! بر تو باد عدس . آن را بخور؛ چرا كه دل را نازك مى كند و اشك را شتاب مى دهد. و هفتاد پيامبر، دوام سودمندىِ آن را از خدا خواسته اند)).امام صادق عليه السلام : مردى نزد پيامبر خدا از سنگدلى ، اظهار ناراحتى كرد. به او فرمود: ((بر تو باد عدس ؛ چرا كه دل را نازك مى كند اشك را شتاب مى دهد)).درمان با عسلامام صادق عليه السلام : مردم به چيزى همانند عسل ، درمان نيافته اند.انگورثاءثير انگور در از ميان رفتن اندوهامام صادق عليه السلام : هنگامى كه آب فرو نشست و استخوان هاى مردگان ، پديدار شد. نوح ، اين را بديد و بدين سبب ، بسيار، آشفته و اندوهگين شد.سپس خداوند عزوجل به او وحى كرد: ((اين ، كارى است كه خود با خويش ‍ كرده اى ! تو خود آنان را نفرين كرده اى !)).گفت : پروردگارا! من از تو آمرزش مى طلبم و به درگاه تو، توبه مى كنم .سپس خداوند (عزوجل ) به او وحى فرستاد: ((انگور سياه بخور تا اندوهت از ميان برود)).امام صادق عليه السلام : پيامبرى از پيامبران ، به درگاه خداوند(عزوجل ) از اندوه ، شكايت برد. خداوند(عزوجل ) او را به خوردن انگور، امر فرمود.امام صادق عليه السلام : نوح ، از اندوه ، به درگاه خداوند، شكايت برد. خداوند به او چنين وحى فرستاد: ((انگور سياه بخور؛ چرا كه اندوه را مى برد)).عُنّابامام صادق عليه السلام : برترى عنّاب بر ديگر ميوه ها، به سان برترى ما بر ديگر مردمان است .سِنجِدامام صادق عليه السلام : سنجد، گوشتش گوشت مى رويانَد، استخوانش ‍ (هسته اش ) استخوان را رشد مى دهد و پوستش پوست را مى پرورد. علاوه بر اين ، سنجد، كليه ها را گرم مى كند، معده را پاك مى سازد، مايه ايمنى از بواسير و تقطير البول است ، ساق پا را قوى مى كند و رگ جذام را به كلى قطع مى نمايد.تُرُبامام صادق عليه السلام : تُرُب ، ريشه اش ، بلغم را از ميان مى برد، قسمت ميانى اش هضم كننده است ، و برگش ادرار آور است .الكافى - به نقل از حَنان -: در حالى كه با امام صادق (ع) بر سر سفره اى نشسته بودم ، او تُرُبى به دست من داد و گفت : ((اى حنان ! ترب بخور؛ چرا كه در آن سه ويژگى است : برگش بادها را دور مى كند، قسمت ميانى اش پيشاب را به جريان مى اندازد و ريشه اش ، بلغم را از ميان مى برد)).خُرفهامام صادق عليه السلام : پيامبر خدا بر زمين سوخته اى پا نهاد و آن زمين ، پايش ‍ را سوزاند. پس ، پاى خويش را بر خُرفه نهاد و در نتيجه ، سوزش حاصل از زمين سوخته ، فرو نشست . از آن پس ، پيامبر (ص) خُرفه را دوست داشت ، براى آن دعا مى كرد و مى گفت : ((چه گياه پُر بركتى است !)).امام صادق عليه السلام : در روى زمين گياهى والاتر و سودمندتر از خُرفه نيست ، و آن سبزى فاطمه (س ) است .آداب خوردن خيارامام صادق عليه السلام : چون خيار مى خوريد، آن را از ته بخوريد؛ چرا كه بركتش افزون تر است .امام صادق عليه السلام : پيامبر خدا، خيار را با نمك مى خورد.كدوامام صادق عليه السلام :طب الائمه (عليهم السلام ) - به نقل از ذَريح - : به امام صادق (ع) گفتم : از امير مؤ منان (ع) حديثى درباره ى كدو روايت شده كه فرموده است : ((كدو بخوريد؛ چرا كه مغز را افزون مى سازد)).امام صادق (ع) فرمود: ((آرى ، من نيز مى گويم كه براى درد قولنج ، خوب است )).كبابامام باقر (ع) يا امام صادق عليه السلام : خوردن كباب ، تب را مى برد.خواص ترهالكافى - به نقل از فرات بن اَحنف - : از امام صادق (ع) درباره ى تره پرسيدند. فرمود: ((آن را بخور؛ چرا كه در آن چهار ويژگى است : بوى دهان را خوش ‍ مى سازد؛ بادها را (از بدن ) مى راند؛ بواسير را ريشه كن مى كند؛ و براى كسى كه بِدان مداومت مى ورزد، مايه ى ايمنى از جذام است )).امام صادق (ع) - به نقل از پدرانش (عليهم السلام ) -: نزد پيامبر خدا از سبزى ها ياد شد. فرمود: ((تره ، مهتر و سرآمد همه ى سبزى هاست و برترى آن بر ديگر سبزى ها، همانند برترى نان بر ديگر چيزهاست . در آن ، بركت است و آن سبزى من و سبزى پيامبران پيش از من است . من آن را دوست دارم و مى خورم . گويا بوته ى آن را مى نگرم كه برگ هايش از سرسبزى و زيبايى در بهشت مى درخشند)).گلابىامام صادق عليه السلام : گلابى بخوريد؛ كه به اذن خداوند(عزوجل ) دل را جلا مى دهد و دردهاى درون را تسكين مى بخشد.امام صادق عليه السلام : ((گلابى ، معده را مى پالايد و تقويت مى كند و با بِه ، در (خواص ،) همگون است . خوردنش روى غذا، سودمندتر است تا چاشت خورده شود. هركس هم كه احساس سنگينى مى كند، از آن بخورد)) يعنى روى غذا بخورد.طب الائمه (عليهم السلام ) - به نقل از حَلَبى - : امام صادق (ع) به مردى كه از دردى كه در قلب خود نزد ايشان اظهار ناراحتى كرد، فرمود: ((گلابى بخور)).خواص كندرامام صادق عليه السلام : پيامبر (ص) عسل مى خورد و مى فرمود: (( (قرائت ) آياتى از قرآن و جويدن كندر، بلغم را از ميان مى برد)).خواص شيرالكافى - به نقل از ابوالحسن اصفهانى -: نزد امام صادق (ع) بودم . در حاليكه من نيز مى شنيدم ، مردى به ايشان گفت : فدايت شوم ! من در بدنم احساس ‍ ضعف مى كنم .امام (ع) به او فرمود: ((بر تو باد شير چرا كه گوشت مى روياند و استخوان را استحكام مى بخشد)).امام صادق عليه السلام : براى گلودرد چيزى جز نوشيدن شير نيافته ايم .ماست چكيده ى ماده الاغالكافى - به نقل از عِيض بن قاسم - : همراه با امام صادق (ع) ناهار خوردم . به من فرمود: ((آيا مى دانى اين چيست ؟))گفتم : نه .فرمود: ((اين ، ماست چكيده ى ماده الاغ است . آن را براى يكى از بيماران خود، فراهم ساخته ايم . اگر دوست دارى از آن بخورى ، بخور)).الكافى - به نقل از يحيى بن عبدالله -: نزد امام صادق (ع) بودم كه چند پياله برايمان آوردند. ايشان با دست ، به يكى از آنها اشاره كرد و فرمود: ((اين ، ماست چكيده ى ماده الاغ است . آن را براى يكى از بيماران خود، فراهم ساخته ايم . هر كس مى خواهد، بخورد و هر كس نمى خواهد، واگذارد)).خواص گوشتامام صادق عليه السلام : گوشت ، از گوشت است . هر كس چهل روز آن را واگذارد، بدخوى مى شود. آن را بخوريد؛ چرا كه بر شنوايى و بينايى مى افزايد.الكافى - به نقل از عبدالله بن سنان -: امام صادق (ع) فرمود: ((پيامبرى از پيامبران ، از ضعف ، به درگاه خداوند (عزو جل ) شكايت برد. پس به او گفته شد: گوشت را در شير بپز؛ چرا كه اين دو، جسم را استحكام مى دهند)).گفتم : اين ، همان غذايى است كه ((مَضيرَة )) نام دارد؟فرمود: ((نه ، بلكه گوشت همراه با شير تازه است )).امام صادق عليه السلام : گوشت با شير، خورش پيامبران است .الكافى - به نقل از زياد بن ابى حلّال -: همراه با امام صادق (ع) شام ، گوشت و شير خوردم . پس فرمود: ((اين ، خورش پيامبران است )).گوشت ميشامام صادق عليه السلام : هر كس در قلب يا بدن خود به ضعفى گرفتار آمد، گوشت ميش با شير بخورد؛ چرا كه در اين صورت ، هر بيمارى و عارضه اى ، از بندبند تن او بيرون مى رود، بدنش نيرو مى گيرد و لثه اش استحكام مى يابد.گوشت كَبكَنجيرامام صادق عليه السلام : هر گاه كسى از شما اندوه يا گرفتارى اى دارد و نمى داند علتش چيست ، گوشت ، كبكنجير بخورد. در اين صورت ، به خواست خداوند متعال ، اين اندوه و گرفتارى ، فرو خواهد نشست .خوردن گوشت ماهىامام صادق عليه السلام : پيامبر خدا، چون ماهى مى خورد، مى گفت : ((خداوندا! براى ما در اين ، بركت قرار بده و بهتر از اين را برايمان جايگزين ساز)).خوردن خرما يا عسل ، پس از خوردن ماهىالكافى - به نقل از سعيد بن جناح ، از يكى از وابستگان امام صادق (ع) -: امام صادق (ع) خرمايى طلبيد و تناول كرد و سپس فرمود: ((اشتهايى ندارم ؛ امّا ماهى خورده بودم )). سپس فرمود: ((هر كس شب ، ماهى بخورد و در پى آن ، چند دانه خرما يا مقدارى عسل نخورد و بخوابد، تا صبح ، رگ فلج در او مى جنبد.))نهى از عادت به خوردن ماهىامام صادق عليه السلام : سه چيز، چاق كننده و سه چيز لاغركننده ... و اما آن سه چيز كه لاغر مى كنند، عبارت اند از: اعتياد به خوردن تخم مرغ و ماهى و شكوفه خرما.امام صادق عليه السلام : (پيوسته ) خوردن ماهى ، بدن را ذوب مى كند.امام صادق عليه السلام : (پيوسته خوردنِ) ماهى تازه ، بدن را ذوب مى كند.لوبياامام صادق عليه السلام : لوبيا، بادهاى نهفته درون را دور مى كند.نمكامام صادق عليه السلام : هر كس بر نخستين لقمه از غذاى خود نمك بپاشد، كَك مَك صورت او از ميان مى رود.امام صادق عليه السلام : بنى اسرائيل ، (غذاى خود را) با سركه آغاز مى كردند و با همان نيز به پايان مى بردند؛ ولى ما با نمك آغاز مى كنيم و با سركه به پايان مى بريم .هليمامام صادق عليه السلام : پيامبر خدا، از درد پشت به درگاه پروردگار خويش ‍ (عزوجل ) ناليد. خداوند او را به خوردن گندم همراه با گوشت (يعنى همان هليم ) فرمان داد.امام صادق عليه السلام : يكى از پيامبران ، از ضعف و كمى توان آميزش به درگاه خداوند(عزوجل ) اظهار ناراحتى كرد. خداوند او را به خوردن هليم ، فرمان داد.كاسنىامام صادق عليه السلام : كاسنى ، نكو سبزى اى است . هيچ برگى از آن نيست كه قطره اى از بهشت بر آن نباشد. آن را بخوريد و به گاه خوردن ، متكانيد. پدرم (ع) ما را نهى مى فرمود كه به هنگام خوردن كاسنى ، آن را بتكانيم .امام صادق عليه السلام : هر كس در حالى بخوابد كه در درون او، هفت بسته از برگهاى كاسنى باشد، به خواست خداوند، آن شب از قولنج در امان است .امام صادق عليه السلام : بر تو باد كاسنى ؛ چرا كه آب (منى ) را افزون مى سازد و فرزند را نكو مى كند گرم و ملين است و پسرزايى را بيشتر مى كند.امام صادق عليه السلام : هر كس دوست دارد آب (منى ) او و فرزندانش فراوان شود، در خوردن كاسنى ، مداومت ورزد.الكافى - به نقل از محمد بن فيض -: همراه با امام صادق (ع) ناهار مى خوردم قدرى سبزى نيز بر سفره بود. در كنار ما پيرمردى بود كه از كاسنى ، دورى مى گزيد. امام (ع) فرمود: ((گويا گمان مى كنيد كه كاسنى ، سرد است ، در حالى كه چنين نيست ؛ بلكه معتدل است و برترى آن بر ديگر سبزى ها، بسان برترى ما بر ديگر مردمان است )).توضيح برخى اصطلاحات و مفاهيم متن احاديثبه نقل از علامه مجلسى چنين آمده است مقصود آن نيست كه واژه طبيب از ريشه ((طيب )) مشتق شده است ؛ چرا كه يكى از اين دو واژه ، يعنى واژه طبيب ، از ريشه مضاعف و ديگرى از ريشه معتّل است ؛ بلكه مقصود آن است كه نامور شدن طبيب به اين نام ، نه به دليل درمان بيمارى هاى جسم است ، بلكه بدان علت است كه دل را از ريشه و اندوه ، درمان مى كند و خوش و خرسند مى سازد. در برخى نسخه ها هم به جاى ((يطيّب ))، ((يطبّب )) آمده است . ريشه ((طب )) به معناى وفق و مدارا در كار و لطف ورزيدن است و طبيب را از آن روى طبيب ناميده اند كه با مدارا و تدبير لطيف خود، اندوه را از دل مى گيرد؛ اما شفاى بدن به طبيب تعلق ندارد (بحارالانوار، ج 62، ص 62، با تغييرى اندك . همچنين ، ر.ك : مرآة العقول ، ج 25، ص 199).* * *غاريقون يا اغاريقون : ريشه ى گياه يا چيزى است كه در درخت هاى درون تهى ساخته مى شود و درمان زهرهاست . گشاينده ، به جريان اندازنده ى اخلاط كدر. اين دارو شادى آور و براى سياتيك و مفاصل كارآمد است و هر كه آن را بر خود آويخته باشد، كژدم ، نيشش نمى زند.* * *لغت نامه ى دهخدا، در لغت ((باذروج )) آورده : گياهى معطر (است ) و بادروج ، ريحان كوهى ، بادرنجبويه ، بارنگ ، حوك ، ريحان جبلى ، باذروق ، باذرو (نام هاى ديگر آن است ).در ((باذرو)) آورده : همان بادرو باشد؛ باذروج .در ((باذرنجويه )) آورده : بادرنگبويه باشد؛ بادرنجويه (لغت نامه دهخدا: ج 3 ص 3451).همچنين در لغت ((حوك )) مى نويسد: بادروچ كه ريحان كوهى باشد؛ بورنگ ، باذروج و آن هبق است . پادرو، بارنگ بويه ، بادرنگ بويه . سبزى (ى ) است مثل سپرغم كه آن را بونيك گويند و نازبو نيز نامند (لغت نامه دهخدا: ج 6، ص 8114).در ((بادرنبويه )) آورده : يك قسم ريحان است كه معرَّب آن ، بادرنجبويه است .در ((بادرنجبويه )) هم مى نويسد: معرَّب بادرنگبويه است (لغت نامه ى دهخدا: ج 3، ص 3419).در كلمه ى ((بادرنگبويه )) آورده : گياهى است خوش بوى و از جمله ى رياحين و آن را بادرود و بادرونه نيز گفته اند و مُهلِك عقرب است و دافع سم آن ، امراض سوداوى و بلغمى را نافع است (لغت نامه ى دهخدا ص 3420).و در ((بادرو)) هم آورده است : ريحانى است كه آن را بادرنجبويه گويند. تره ى خراسانى كه ريحان كوهى نيز گويند و باذروج ، معرَّب آن است (لغت نامه ى دهخدا: ص 3421).* * *پيه انار، سپيده اى است كه در درون انار است و دانه ها بر آن تعبيه شده اند (لغت نامه دهخدا).* * *دانگ يا دانق ، واحد اندازه گيرى وزن ، پول و حجم بوده و غالبا وقتى به عنوان واحد وزن بكار مى رود، معادل نصف مثقال است . ( ر.ك : اوزان و مقياس ها در اسلام ، هينس : ص 16و17) اين مقدار را معادل هشت دانه جو نيز دانسته اند. (ر.ك : الاوزان و المقادير، ابراهيم سليمان : ص 22 - 26). قطعه چى نيز اين مقدار را با واحدهاى معيار امروزين سنجيده و آن را معادل 496/0 گرم دانسته است (ر.ك : معجم لغة الفقهاء: ص 449).* * *علامه مجلسى مى گويد: احتمالا تسبيح گفتن انار در درون بدن ، كنايه اى از سودمندى فراوان آن است و از اين جهت كه بر قدرت حكمت آفريدگار دلالت دارد، گويى هماره در حال تسبيح گفتن خداوند است .* * *حزا، گياهى است شبيه كرفس ، ولى با برگ هايى پهن تر، در فارسى آن را ((دينارويه )) مى گويند. بويى تلخ دارد و داراى دو نوع صحرايى و باغى است . نوع صحرايى را به شيرازى ((برگ كازرونى )) و نوع باغى را ((آهو دوستك )) مى نامند (لغت نامه دهخدا: ج 6، ص 8905).* * *مراد از فقّاع در حديث ، نوع حلال آبجوست - كه امروزه به نام ((ماءالشعير)) شناخته مى شود - نه آب جو كه نوشيدن آن حرام است ، مگر گفته شود نوشيدن آن در حمّام ، علاوه بر حرمت و ايجاد مستى ، معده را بيش از پيش از بين مى برد.* * *اوقيه ، واحد وزن با مقادير متفاوت در زمان ها و مكان هاى مختلف بوده و در اصل آن را برابر يك دوازدهم رطل دانسته اند. اوقيه ى شرعى در قرون نخستين اسلامى در مكه معادل چهل درهم برابر 124 گرم بوده است (ر.ك : اوزان و مقياس ها در اسلام : ص 54 به بعد).* * *گاورس ، گياهى است از تيره ى گندميان و از دسته غلّات كه دانه هاى شبيه اَرزَن دارد و با ارزن از يك نوع است و در حقيقت ، گونه اى ارزن است كه دانه هايش ‍ درشت تر است و پوستش نيز از پوست ارزن ، زِبرتر است . دانه هاى اين گياه را بيشتر به كبوتران دهند(فرهنگ معين ) . همچنين ، ر.ك : ج 2، ص 501، پاورقى 1.* * *علامه مجلسى مى گويد: گويا مقصود از حركت جنبندگان ، همان احساس و تخيلى است كه به شخص دست مى دهد و وى مى پندارد كه مورچه يا حشره اى ديگر بر روى بدن وى راه مى رود. پزشكان ، اين حالت را ((تنمل (مورمور شدن ) )) خوانده اند.* * *سَويق : به آن در فارسى قديم ، ((پست )) گفته مى شد. امروزه به آن ((قاووت )) يا ((پوره )) مى گويند. گفتنى است كه لغت نامه دهخدا لفظ ((قاووت )) را تركى مى داند كه غالبا به معناى آرد حبوبات بريان شده است ؛ ليكن اين واژه ، گاه در مورد غير حبوبات ( مانند برخى ميوه ها يا تره بار) نيز كاربرد دارد.علامه مجلسى مى گويد: از (گفته ى ) كلينى چنين بر مى آيد كه ((سويق ))، در صورتى كه در روايات ، همراه با قيدى (مانند جو) نباشد، به معناى ((سويق گندم )) است ؛ چرا كه مى گويد: ((باب انواع سويق ها و برترى سويق گندم )) و سپس در ذيل اين عنوان ، حديثهايى را مى آورد كه در آنها واژه ى ((سويق ))، بدون صفت يا مضافّ اليه ، آمده است .شهيد در الدروس گفته است : ((درباره ى سويق و سود آن ، روايت هاى فراوانى رسيده و كلينى ، سويق را به معناى سويق گندم ، دانسته است )).مؤ لّف بحرالجواهر گفته است : ((از هفت چيز، سويق مى سازند: گندم ، جو، كُنار، سيب ، كدو، دانه ى انار و شلغم . همه اين انواع ، طبع را مهار مى كند، قى و دلشوره اى را كه از صفرا زده مى شود، از ميان مى برد، رطوبت معده را خشك مى كند، و اگر قدرى سويق جو با آب و مقدار اندكى شير برداشته و خشخاش بوداده ى ساييده با آن مخلوط شود، براى شكم رَوى ، سودمند است ، نيش زدگى ها را تسكين مى دهد و خواب مى آورد)).ابن بيطار، به نقل از رازى گفته است : ((هر سويقى با چيزى كه از آن ساخته مى شود، تناسب دارد. براى نمونه ، سويق جو، از سويق گندم ، سردتر است ، به همان اندازه كه خودِ جو، طبعى سردتر از گندم دارد. اين سويق ، همچنين نفخ بيشترى پديد مى آورد. از ميان همه سويق ها، استفاده از سويق گندم و سويق جو، بيشتر است و اين هر دو، نفخ آور و موجب كندتر شدن حركت غذا از معده به پايين اند. البته ، اگر اين دو نوع سويق ، كاملا با آب جوشانده و سپس از پارچه اى درشت باف گذرانده شوند و بدين ترتيب ، آب آنها جدا شود و به صورت لقمه هايى فشرده در آيند و سپس همراه با آب سرد و شكر، نوشيده شوند، از نفخ آنها كاسته مى گردد و چنانچه در تابستان در اول صبح مصرف شوند، براى اشخاص حرارتى و برافروخته مزاج ، سودمند خواهند بود و مانع تب ها و بيمارى هاى ناشى از گرم مزاجى مى شوند و همين ، از بالاترين منافع آن است . كسى كه اين نوع سويق را بخورد، در آن روز نبايد ميوه ى تر، خيار و سبزى بخورد، يا دست كم نبايد از اين چيزها زياد بخورد؛ امّا سرماديدگان و كسانى كه به نفخ ‌هايى در شكم يا دردهايى مزمن در پشت و مفاصل مبتلا هستند و همچنين پيران و كسانى كه مزاجى كاملا سرد دارند، نبايد از اين سويق هيچ بخورند. اگر هم به خوردن آن ناچارند، آن را پس از چند بار شستن در آب گرم و همراه با پانيذ و عسل ، پس از درآميختگى با زيتون و روغنِ وندانه و همچنين روغن گردو، با طبع خود مناسب سازند.هر چند سويق جو از سويق گندم ، سردتر است ، اما از آن روى كه گندم نسبت به جو آب بيشترى مصرف مى كند، سويق گندم سردكنندگى بيشترى براى بدن نياز دارند، سودمندى بيشترى دارد. برعكس ، سويق جو، براى كسانى كه به خشك كردن طبع نياز دارند، مناسب تر است . چنين كسانى ، معمولا داراى بدن هايى سِتَبر، پُرگوشت و پُرخون هستند، در حالى كه گروه نخست ، بدن هايى تكيده ، كم گوشت و زردرنگ دارند.* * *سياه دانه يا سياه تخمه ، تخمى است خوش بوى و شبيه به زنيان كه بر روى خمير نان مى پاشند. سياه تخمه ، حبة السوداء، شونيز، نانجه ، نانوخيه ، نانخاه و سياه دانه (نام هاى ديگر آن است ) (لغت نامه دهخدا)
طب الصادق عليه السلام(تغذيه و خوراكى ها در فرهنگ طب الصادق )
دكتر محمد دريايى
- ۱۱ -
تره تيزك يا شاهى ، گياهى است از تيره ى چليپاييان . قسمى از بقولات خوردنى است كه مزه اش كمى تيز دارد. از اين جهت ، به تره (سبزى ) تيزك ناميده شده و در اصفهان ، آن را ((شاهى )) گويند و در عربى ((جرجير)). (لغت نامه دهخدا)* * *علامه مجلسى مى نويسد: مقصود از ((بيرون كشيدن رگ ها)) بيرون كشسدن رگ از ميان گوشت است ، چنان كه يهوديان ، اكنون نيز اين كار را انجام مى دهند. در برخى از روايت هاى ما هم نهى از خوردن رگ گوشت ، آمده است .* * *مقصود از سفيدى ، همان پيسى است و اين احتمال كه مقصود از آن ، سفيدى چشم باشد، بعيد است .* * *وسمه يا كتم ، گياهى است كه آن را با حنا مى آميزند و موها را بدان ، خضاب مى كنند و رنگش بر جاى مى ماند. اگر ريشه آن را در آب بپزند، مركب قلم از آن بدست مى آيد.* * *ديدگاه امام صادق (ع) در مورد علل برخى بيمارى هايكى از نظريه هاى امام صادق (ع) كه نبوغ علمى ايشان را به اثبات مى رساند آن كه مى فرمود بعضى از بيمارى ها نه از راه هوا يا ميكروب يا... بلكه فقط توسط تابش برخى امواج از بدن فرد بيمار به فرد سالم منتقل مى شوند.اين عقيده از نظر دانشمندان زيست شناسى و پزشكان در آن زمان و حتى دوره هاى بعد خرافات به شمار مى آمد زيرا در آن زمان علل رايج بيمارى را ابتدا از بوها مى دانستند و سپس آب يا هوا يا تماس بين فرد بيمار و سالم را به عنوان علّت انتقال بيمارى در نظر گرفتند. امّا در هيچ دوره اى ابراز نشد كه امواج ساطع شده از بدن شخص بيمار ممكن است سبب ايجاد بيمارى در فرد سالم شود.ولى امروزه تحقيقات علمى جديد كه پايه ى آن در آزمايشگاههاى شوروى سابق گذاشته شد، نشان مى دهد كه چنين نظريه اى كاملا صحيح است و احتمال منتقل شدن و سرايت بيمارى از راه امواج وجود دارد.در شهر نوو-وو-سيبيرسك در شوروى سابق كه يكى از مراكز بزرگ تحقيقات پزشكى و شيميايى و زيست شناسى روسيه مى باشد، به صورتى كاملا علمى و غير قابل ترديد ثابت شد كه اولا از سلولهاى بيمار اشعه ساطع مى شود و ثانيا نوعى از اشعه ها كه از سلول هاى بيمار ساطع مى شود در صورتى كه به سلولهاى سالم برسد آنها را بيمار خواهد كرد و اين سرايت بدون كوچك ترين تماس بين سلول هاى بيمار و سالم صورت مى گيرد. نحوه ى آزمايش به اين ترتيب بود كه دو دسته سلول از يك بافت را انتخاب كرده و به طور جداگانه كشت مى دادند و با استفاده از ابزارهاى آزمايشگاهى مشاهده مى كردند كه از هر دسته سلول چند نوع فوتون (واحد تشكيل دهنده ى امواج نورانى ) ساطع مى شود. دانشمندان سپس سلول هاى سالم را به دو گروه تقسيم كردند و يك گروه از آنها را تحت تاثير يك عامل بيمارى قرار دادند و بيمار كردند و باز هم با استفاده از ابزارهاى مخصوص مشاهده كردند كه اشعه اى از سلول هاى بيمار ساطع مى شود. سپس سلول هاى سالم به دو دسته تقسيم و هر دسته در يك محفظه ى شيشه اى قرار داده شدند. محفظه ى اول از جنس شيشه و دومى از جنس كوارتز بود. شيشه داراى اين خاصيت است كه تمام امواج به جز نور ماوراى بنفش را از خود عبور مى دهد. و در مقابل ، كوارتز فقط نور ماوراى بنفش را از خود عبور مى دهد. پس از چند ساعت كه سلول هاى سالم موجود در محفظه هاى شيشه اى و كوارتزى در مجاورت سلول هاى بيمار قرار گرفتند، مشاهده شد سلول هاى موجود در محفظه ى كوارتزى بيمار شدند ولى سلول هاى موجود در محفظه ى شيشه اى سالم ماندند. نتيجه ى اين آزمايش آن بود كه از سلول هاى بيمار اشعه هاى گوناگونى ساطع مى شود ولى اشعه ى ماوراى بنفش است كه باعث بيمار شدن سلول هاى سالم مى شود. اين آزمايش در مدّت بيست و پنج سال (!) با بيمارى هاى مختلف تكرار شد تا نتيجه ى آن قطعى و قابل استناد باشد و در همه موارد نتيجه يكسان بود. و اشعه ى ماوراى بنفش ساطع شده از سلول هاى بيمار علّت بيمار شدن سلول هاى سالمى بود كه در مجاورت آنها قرار داشتند.از مجموعه هاى اين آزمايش ها اين نتيجه به دست مى آيد كه هر يك از سلول هاى بدن ما مانند يك فرستنده و گيرنده است كه از خود اشعه ساطع مى كند. تحت تاثير اشعه نيز قرار مى گيرد و آنها را ضبط مى كند و اگر اشعه اى كه ضبط مى كند از نوع ماوراى بنفش باشد و از يك سلول بيمار ساطع شده باشد، سلول سالم را بيمار خواهد كرد.همچنين در آزمايش هاى متعدد اين دانشمندان اين نكته هم به اثبات رسيد كه هر گاه عامل بيمارى دسته اى از سلول هاى مادّه ى شيميايى ((توكسين )) باشد، اشعه ى ماوراى بنفش ساطع شده از اين سلول ها، سلول هاى سالمى را كه هيچ تماسى با آنها ندارند، بيمار مى كنند. ((توكسين )) در واقع سمّى است كه بعضى از موجودات ذره بينى و انگل در بدن ما توليد كرده و موجب بيمارى مى شوند.به هر حال اين يافته ها افق جديدى را پيش روى دانشمندان گشود. به طور مثال در مقابله با بيمارى هايى مانند سرطان يكى از روش هاى جديد آن است كه ابتدا مانع رسيدن اشعه از سلول هاى بيمار به سلول هاى سالم شوند و سپس مانع از پيشرفت بيمار در سلول هاى بيمار گردند.اين كشف علمى به قدرى قابل توجه است كه كار زيادى بر روى آن انجام شده است و دانشمندان دريافته اند كه هر نوع بيمارى خاص فوتون با طول موج مخصوص به خود را ساطع مى كند و با تكيه بر اين يافته اكنون دانشمندان مشغول تهيه ى جداول مربوط به فوتون ها و طول موج هاى مربوط به بيمارى هاى مختلف هستند.به طور مثال اگر طول موج فوتون هاى ساطع شده از سلول هاى مبتلا به ويروس آنفلوانزا به دست مى آمد، مى توان اقدام حساب شده اى در جهت معالجه آنفلوانزا و جلوگيرى از ابتلاى سلول هاى سالم به عمل آورد.از آنچه گفته شد نتيجه گرفته مى شود كه نظريه ى امام صادق (ع) مبنى بر اين كه بعضى امواج باعث توليد بيمارى مى شود، كاملا صحيح است و ما امروزه مى دانيم اشعه ى ماوراى بنفش تابيده شده از سلول هاى بيمار، سلول هاى سالم را نيز بيمار مى كند.اكتشافات زيست شناسى و پزشكى جديد پس از هزار و سيصد سال ، صحت نظريه ى امام صادق (ع) را به اثبات رساند.البته هنوز مشخص نشده است كه چگونه تابش نور ماوراى بنفش سبب بيمارى در سلول سالم مى شود و تحقيقات بر روى اين موضوع ادامه دارد. طبق نظريه اى گفته مى شود شايد هر فوتون نور، بخشى مؤ ثر از عامل بيمارى را با خود حمل مى كند و به سلول سالم مى رساند. البته اين تنها يك نظريه است زيرا عقل مى گويد، ذرّه اى از نور به كوچكى فوتون ، تا بخشى از عامل بيمارى را با خود حمل نكند نمى تواند در سلول سالم بيمارى توليد كند.نظريه مادّه و ضد مادّهيكى ديگر از نظريه هاى بديع امام صادق (ع) در زمينه ى فيزيك ، نظريه ى ماده و ضد ماده است . بر اساس اين نظريه هر چيز در اين جهان كه موجوديت ذاتى دارد (غير از خداوند) داراى ضد خود است ، امّا بين اين دو ضد تصادم و برخورد به وجود نمى آيد زيرا در اين صورت ممكن است جهان ويران و منهدم شود.اين نظريه كه قرن ها پيش از سوى امام صادق (ع) بيان شده است امروزه به طور علمى از سوى دانشمندان تاءييد شده و دانشمندان در كشورهاى مختلف به تدريج در حال كشف ضد ماده هاى مواد مختلف مى باشند. به طور ساده تفاوت ماده با ضد ماده را مى توان به اين ترتيب بيان كرد: كه در اتم هاى ماده ، بار منفى ، الكترون و بار مثبت ، پروتون است . امّا در ضد ماده بار الكتريكى الكترون مثبت و بار پروتون منفى است . هنوز اين آزمايش به طور عملى انجام نشده است كه اگر اتم هاى ماده با ضد ماده برخورد كند و انفجار به وجود بيايد، چه خواهد شد و هر چه در اين مورد گفته مى شود بيشتر جنبه تئورى دارد. مانند نظرياتى كه در مورد تفكيك اتم هاى اورانيوم قبل از سال 1944 ميلادى كه هنوز امريكا اوّلين بمب اتمى خود را آزمايش ‍ نكرده بود گفته مى شد. در آن زمان معتقد بودند كه آزمايش بمب اتمى ممكن است موجب تفكيك زنجيرى گردد و تمام عناصر موجود در كره ى زمين تفكيك شود امّا در نهايت اين گونه نشد. امّا بين انفجار بمب اتمى و انفجار ناشى از برخورد ماده و ضد ماده تفاوت وجود دارد زيرا وقتى يك بمب اتمى يا هيدروژنى منفجر مى شود، قسمت كمى از ماده به انرژى تبديل مى شود و بخش زيادى از آن باقى مى ماند و تبديل به انرژى نمى شود.بر اساس قانون جرم و انرژى انيشتين ، انرژى برابر است با جرم ضرب در مجذور سرعت سير نور. بر طبق اين قانون اگر تمام آنچه كه در يك بمب اتمى يا هيدروژنى هست به انرژى تبديل شود، نيروى زيادى به وجود مى آيد. ((ژول )) دانشمند انگليسى در فيزيك كه در قرن نوزدهم مى زيست اين طور ابراز مى كرد كه اگر يك كيلوگرم از ماده به طور كامل به انرژى تبديل شود يعنى به طور كامل بسوزد و دود و خاكستر نداشته باشد، از قدرت زياد آن جهان محو خواهد شد.امّا نظريه انيشتين بر خلاف آن بود و اعتقاد نداشت كه با تبديل كامل يك كيلوگرم ماده به انرژى ، نيروى چنين عظيمى به وجود بيايد.حتى در انفجار بمب اتمى كه در هيروشيما روى داد نيز فقط 19/0 درصد از جرم بمب به انرژى تبديل شد و بقيه ى آن به مرور زمان فرو پاشيده گرديد. امّا هنگامى كه دانشمندان قصد داشتند اوّلين بمب اتمى را در هيروشيما منفجر كنند، از نابودى كامل زمين بيم داشتند. امروزه نيز در بحث هاى مربوط به برخورد ماده و ضد ماده ، دانشمندان فيزيك اعتقاد دارند كه هر دو ماده و ضد ماده در اين برخورد به طور كامل تبديل به انرژى مى شود. بر اساس نظر اين دانشمندان برخورد يك كيلوگرم ماده با ضد ماده آن قدر انرژى در كره ى زمين به وجود مى آورد كه تمام عناصر و مواد موجود در كره ى زمين به گاز تبديل مى شوند. چون حرارت آن گاز بسيار زياد است ، در فضاى منظومه شمسى پراكنده مى شود.امّا پروفسور ((آلفون )) استاد دانشگاه ((لوند)) در سوئيس ، با اين نظريه مخالف بود و مى گويد كه منبع انرژى آينده ى نوع بشر نه تفكيك اورانيوم در كارخانه هاى توليد برق است و نه استفاده از هيدروژن آب رودها و درياها، بلكه بشر در آينده از برخورد ماده و ضد ماده انرژى به دست مى آورد به طورى كه يك صد كيلوگرم از اين دو عنصر يعنى پنجاه كيلوگرم ماده و پنجاه كيلوگرم ضد ماده براى تاءمين تمام احتياجات نوع بشر در كره ى زمين ، از لحاظ انرژى ، براى مدّت يك سال كافى است .همان طور كه گفته شد هنوز انفجار ماده و ضد ماده به طور عملى انجام نشده است تا مشاهده شود چه اتفاقى روى خواهد داد امّا از لحاظ تئورى و بنا بر نظريه ى پرفسور آلفون استاد دانشگاه لوند، انررژى خالص و بدن هيچ گونه عوامل آلوده كننده محيط به دست خواهد آمد.بنا بر نظريه ى اين دانشمند اگر نيم كيلوگرم از ماده با نيم كيلوگرم از ضد ماده برخورد كند صد ميليارد درجه (صد هزار ميليون درجه ) حرارت به وجود مى آيد. در جهان منبعى وجود ندارد كه بتواند چنين حرارتى توليد كند. حتى حرارت مركز خورشيد هم بنا بر نظريه ى ستاره شناسان ، ده ميليون درجه است .اما آيا نوع بشر مى تواند اين حرارت زياد را مهار كند و از آن براى رفع نيازهاى خود استفاده نمايد؟ ((پرفسور آلفون )) مى گويد بلى با انفجار ناقص ماده و ضد ماده ، مى توان از ميزان حرارت به دست آمده كاست . منظور از انفجار ناقص ، انفجارى است كه در بمب هاى اتمى صورت مى پذيرد كه فقط قسمتى از ماده را به انرژى تبديل مى كند و بقيه ى ماده فروپاشى مى شود.عاملى كه باعث شده برخورد ماده و ضد ماده جنبه ى علمى پيدا نكند، موضوع اقتصادى آن است . زيرا بر طبق نظريه ى پروفسور ((آلفون )) استاد فيزيك دانشگاه لوند، براى آن كه ماده و ضد ماده با هم برخورد كنند و نيرو به وجود بيايد، در مرحله ى آزمايش ده تا پانزده ميليارد دلار اعتبار لازم است و امروزه هيچ مؤ سسه ى خصوصى و دولتى اين آمادگى را ندارد كه شرايط كار را فراهم كند. ولى تجربه نشان داده است وقتى برخورد بين ماده و ضد ماده انجام شد، به دست آوردن انرژى آسان مى شود.همان طور كه در هنگام بهره بردارى از انرژى هسته اى ، در بين تمام عناصر ((اورانيوم )) انتخاب گرديد، به نظر مى رسد براى بهره بردارى از نيروى انفجار ماده و ضد ماده از عنصر هليوم استفاده شود زيرا دانشمندان فيزيك توانسته اند ضد ماده ى هليوم را به دست آورند.بيمارى ها و درمان آن ها از ديدگاه امام صادق (ع)1 - سردردداود رقى مى گويد: در محضر امام صادق (ع) شرفياب بودم . مردى از اهالى خراسان كه عازم مكه بود از در وارد شد، سلام كرد و مساءله اى از مسايل دين را از امام پرسيد. حضرت مساءله را برايش تجزيه و تحليل فرمود.مرد خراسانى گفت : يابن رسول الله ! از خراسان تا اين جا به سردردى دچارم كه مرا ناراحت نموده چاره ام چيست ؟ حضرت فرمود:- به حمام برو، پيش از انجام هر كارى هفت كف دست آب گرم بر سرت بريز و نام خدا را هر بار بر زبان آور، اين سردرد برطرف خواهد شد و ديگر به چنين بيمارى دچار نخواهى شد.مرد خراسانى بى درنگ به حمام رفت و به دستور امام عمل كرد و شفا يافت . (اعتقاد راسخ به فرموده ى امام بر اساس اصل روانكاوى تلقين اثر درمانى را فزون تر مى سازد)2 - زكاممردى از ياران امام صادق (ع) مبتلا به زكام گرديد. حضرت به او فرمود:- زكام يكى از پديده هاى طبيعى آفرينش خداوند و لشكرى از سپاه خداست كه به سوى تو آمده تا تو را از عارضه ى ديگرى نجات بخشد. اگر مى خواهى زكام برطرف شود به وزن يك گرم از ((سياه دانه )) و نيم گرم از ((كُندس (9))) بردار و اين دو دانه را بكوب تا آرد شود و بعد آن را همراه نفس به بينى بالا بكش زكام تو برطرف خواهد شد. امّا اگر مى توانى عارضه ى زكام را به حال خود بگذار زيرا در زكام منفعت هاى فراوانى است .3 - ضعف چشممردى از اصحاب امام در حضور وى از ضعف بينايى خود سخن به ميان آورد. امام فرمود: از ((مُرِّ)) مكى يا ((مرّ)) حجازى و ((صبرزرد)) و ((كافور)) به نسبت مساوى سرمه تهيه كن و آن را به چشم بكش ، بينايى تو قوى خواهد شد.4 - لكه ى چشممردى حضور امام صادق (ع) شرفياب شد كه بر سياهى چشم وى لكه اى سپيد افتاده بود و او را ناراحت مى داشت . امام فرمود:از فلفل سفيد و دارفلفل به وزن يك مثقال . از نوشادر صاف و پاك به وزن 2 گرم با هم بكوب تا همچون سرمه نرم شود و سپس اين كوبيده را از پارچه ى تنظيف رد كن و به چشم بكش . به اين گونه كه به هر چشم سه ميل كشيده شود. ساعتى صبر كن . اين عمل لكه ى سپيد را از سياهى چشمت برخواهد داشت و دردش را به فرمان خدا تسكين خواهد داد. بعد چشمانت را با آب سرد بشوى و سپس با ((اثمه (10))) (سنگ سرمه ) بكش .5 - درد شكممردى گفت : يابن رسول الله دختر من از درد شكم سخت ناتوان و رنجور شده است .حضرت فرمود: چرا به وى برنج و دنبه ى گوسفند نمى دهى .و بعد دستورش را نيز به او داد كه چگونه دنبه و برنج را با هم بپزد.آن مرد با همين غذا دخترش را درمان كرد.6 - اسهالعبدالرحمن بن كثير مى گويد: در مدينه بيمار شدم ، بيمارى من اسهال بود. ابوعبدالله صلوات الله عليه به من دستور داد كه آرد گاوَرس (ارزن ) را با آب كمون (11) بياميزيم و از آن تناول كنم . چنين كردم و اسهال من آرام گرفت .7 - صداى شكميكى از ياران امام به نام ذريح از نفخ شكم شكايت داشت . حضرت فرمود:- آيا شكم تو درد هم مى كند؟ جواب داد: آرى . فرمود: چرا از سياه دانه و عسل استفاده نمى كنى ؟ ذريح بى درنگ عمل كرد و شفا يافت .8 - ورم دردناكجابر بن حسان صوفى عرضه داشت كه بادى در بدن من افتاده و از فرق تا پايم را گرفته است ، در حق من دعا كن تا از اين رنج ها رها شوم .امام در حق او دعا كرد و برايش نوشت :- از جيوه و عنبر شياف درست كن . با استعمالش شفا خواهى يافت .9 - ضعف بدنمردى از ضعف بدن شكايت داشت . امام به او فرمود: شير بياشام . گفته شد: يابن رسول الله شير نوشيده ام . مرا زيان رسانده است .امام فرمود: شير مايعى زيان آور نيست . تو چيز ديگر با شير خورده اى و آن چه زيان آور بوده آن چيز ديگر است و تو گمان كرده اى كه شير آزارت داده است .10 - تب نوبهابراهيم جعفى به حضور امام شرفياب شده بود. به شدت رنگ پريده و عليل بود. حضرت فرمود: چه دردى دارى كه اين چنين بى رنگ و رويى ؟عرض كرد: تب نوبه دارم . يك روز تب مى كنم و دو روز تب دار نيستم . امّا روز سوم باز تب مى كنم . اين تب به فاصله هر دو روز به سراغم مى آيد.امام فرمود: پس چرا از اين دواى مبارك و معطر استفاده نمى كنى . شكر سرخ را بكوب و در آب بريز. صبح ناشتا به جاى آب از اين شربت بنوش . ابراهيم جعفى مى گويد: چنين كردم و ديگر تب نوبه بر من عارض نشد.11 - اسهال شديدخالد بن نجتح مى گويد: به حضور ابوعبدالله از درد شكم شكايت بردماو گفت : برنج را شستشو كن و بعد بكوب و از كوبيده ى آن هر روز صبح يك كف دست تناول كن . سپس حضرت فرمود: به بيماران مبتلا به اسهال نان برنجى بدهيد. نان برنجى براى معده هاى ضعيف از هر غذايى سودمندتر است . برنج معده را تقويت مى كند و درد را برطرف مى سازد.12 - برص (لك و پيس )مردى از لكه هاى سفيدى كه بر تنش پديد آمده بود شكايت كرد. امام فرمود كه به حمام برود و بر اين لكه ها نوره و حنا بمالد. با اين دستور كه بيش از يك بار اجرا نشد، آن لكه هاى سفيد برطرف شدند.13 - بلغمامام فرمود: از مصطكى ، كندر، آويشن ، انيسون و سياه دانه به مقدارى مساوى اندكى فراهم آوريد و با هم بكوبيد آن چنان كه مانند نشاسته نرم شوند و بعد از پارچه عبور دهيد و آن را با عسل خمير كنيد و هر شب به قدر يك فندق از آن استفاده كنيد. انشاالله سودمند خواهد بود.14 - سخت ادرارىفضل مى گويد كه من به سخت ادرارى مبتلا بودم و در حضور امام صادق (ع) شكايت كردم .حضرت فرمود: در آخر شب از سياه دانه استفاده كنيد.به اين توصيه چند بار عمل كردم و درمان يافتم .15 - ضعيف بودن اسپرمعمر بن ابى حسنه ى جمال از اين كه نطفه اش كمتر اثر مى بخشد و ضعيف است گله مند بود. امام فرمود:- ابتدا استغفار كن و سپس تخم مرغ و پياز فراوان بخور. افرادى كه از نظر جنسى ضعيف اند بايد فراوان تخم مرغ را همراه پياز بخورند.16 - ناتوانى جنسىمردى به امام صادق (ع) عرض مرد كه من دوست دارم از مسائل جنسى بهره ى بسيار ببرم امّا نمى توانم . راهنمايى بفرماييد كه در اين گونه موارد موفّق شوم .امام فرمود: پياز سفيد را قطعه قطعه كن و در روغن زيتون تفت بده و بعد در ظرف ديگرى تخم مرغ بشكن و بر آن اندكى نمك بپاش و سپس تخم مرغ را به آن پياز سرخ شده اضافه كن و بگذار در روغن طبخ شود. اين خوراك به تو توانايى جنسى خواهد داد.آن مرد مى گويد از بركت اين غذا آن گونه كه دلم مى خواست رسيدم .تاءييد عمل جراحى در ضرورت هاى درمانىامام صادق (ع) عمل جراحى را به هنگام ضرورت تجويز فرموده اند.به حضورش معروض شد:- بيمارى دوا مى خورد و گاهى لازم است او را فصد كنند (از سياهرگ هاى او خون بگيرند) احتمال دارد در اثر اين عمل فوت كند. آيا جايز است ؟حضرت فرمود:جايز است دوا بخورد و از رگ هاى او هم تا حد لازم خون بگيرند امّا در صورتى كه خوف خطر باشد جايز نيست .و نيز امام در پاسخ به استفاده از دواهاى سمى هم روى موافقت نشان مى داد. اسماعيل بن حسن ، طبيب بود. به عرض رسانيد:- من مردى عربم و از طب سررشته اى دارم . طب من عربى است . گاهى به وسيله ى عمليات جراحى به درمان بيمار مى پردازم . آيا جايز است .؟- احيانا به بيمارم كمى سمّ مى دهم تا درمانش كنم .امام فرمود: مانعى ندارد.نسخه هاى درمانى امام صادق (ع) با خوراكى هااكنون به طرح نسخه هاى پيشنهادى از امام (ع) در درمان بيمارى ها به وسيله ى گياهان و ميوه ها كه در اين عصر نيز دانشمندان تغذيه از آن استفاده مى كنند، مى پردازيم : امام صادق (ع) در چهارده قرن پيش دستورات طبى و درمانى مطرح فرموده كه با نظرات دانشمندان علوم تغذيه و پزشكى در اين دوران كاملا مطابقت دارد.1 - سيرامام (ع) فرمود: به وسيله سير دردهاى خود را درمان كنيد امّا با دهانى كه از آن بوى سير به مشام مى رسد به مسجد نرويد.رسول اكرم فرمود: سير شفاى هفتاد بيمارى است .در آن روزگار كسى اين گياه پيش پا افتاده را نمى شناخت ولى در اين قرن كه قرن علوم است ((قرن بيست و يكم )) متخصصان علوم تغذيه خواص سير را با تحقيقات گسترده مورد توجه و امعان نظر قرار داده اند.دكتر ((ريم )) فرانسوى تحت عنوان ((خوشا به حال آنان كه سير مى خورند)) مى نويسد:براى تقويت بدن و پيشگيرى از بيمارى هاى گوناگون سير اثر بسزايى دارد.و نيز تجربه ى پزشكان معروفى مانند ((سالين ))، ((بروت ))، ((لوتر)) و ((دوبريه )) و ديگران از خواص غذايى و درمانى اين گياه سودمند نتيجه هاى درخشانى گرفته اند و حاصل تجربه به اين كشفيات ختم شده كه سير در تقويت بنيه و جلوگيرى از تصلّب شرايين و پايين كشيدن فشار خون دوايى كامل و مؤ ثر است .كوتاه سخن آن كه در طب جديد سير را دارويى مستقل و مؤ ثر شناخته اند. سير به عضلات قلب نشاط مى دهد. سير جريان خون را در رگ ها تنظيم مى كند و خون را صاف مى كند. به طبيعت جسم نيرويى مى بخشد كه بر بيمارى هاى خونى غلبه كند. از همين رو زنانى كه به ناراحتى هاى دوران قاعدگى دچار هستند اگر از سير استفاده كنند از عوارض آن در امان خواهند بود.در پيرى هاى زودرس كه نتيجه فساد خون است و روماتيسم و بواسير اين گياه سودمند اثرى شفابخش دارد.سير اين بيمارى ها را نيز درمان مى كند يا حداقل عوارض آن را كاهش ‍ مى دهد:1 - سل ريوى2 - آنفلوانزا3 - تنگى نفس4 - تيرگى رنگ پوست5 - سوء هاضمه و عفونت روده6 - ديفترى7 - تيفوييد8 - سياه سرفه9 - التهاب معدى10 - زخم معده ى حاد و مزمن11 - تصفيه مجارى ادرار و حيض12 - تصفيه ى كليه13 - كرم هاى نخ مانندى كه در روده ى كودكان به وجود مى آيدگفته مى شود در شهرهايى كه اين گياه مصرف مى شود عمر افراد طولانى و چهره ها گلگون و زندگانى مقرون به صحت و سلامت است .با اين كشفيات پيداست كه آموزه هاى مختصر و مفيد امام درباره ى سير ((همين گياه ناچيز)) تا چه درجه وسيع و عميق و فراگير و درمانگر است .شايد در آينده اى نه چندان دور كه علم به حد كمال خود مى رسد منافع و خواص سير روشن تر شود. طبعا عظمت و ژرفاى كلام امام نيز آشكارتر خواهد شد.پيازامام صادق (ع) مى فرمايد: پياز بخوريد زيرا در پياز سه حكمت سودمند نهفته است :1 - لثه ى انسان را نيرومند و محكم مى سازد.2 - دهان را خوشبو مى كند.3 - بر نيروى جنسى مى افزايد.نيز فرمود:- پياز بوى دهان را نيكو كند و رنگ چهره را بر افروزد و ((نيروى جنسى )) را تقويت كند.و باز هم فرمود:پياز خستگى را از تن مى زدايد و اعصاب را استوار مى كند و ميل جنسى را زياد سازد و بيمارى تب زا را درمان نمايد.اين گفتار امام صادق (ع) در قرن دوم هجرى در قرنى كه مردم از پزشكى و فيزيولوژى جز اندكى نمى دانستند، ثبت شده است . ولى در اين كه حقايق علمى در ((لابواتوار)) آشكار مى شود، اين گونه گياهان خوب مى توانند فلسفه ى وجودى خود را به جهانيان عرضه كنند و منافع و خواص خود را در دنياى تكنولوژى جلوه گر سازند.